Jacek Bublewicz - Majątek Dźwierzno w 1819 r.

Biblioteka Koczalska - Floetensteiner Bibliothek

www.koczala.hiazintus.com

Wybór tekstów

Jacek Bublewicz

Majątek Dźwierzno w 1819 r.

Nazwy miejscowe Koczały i okolic w XIX wieku

W 1819 r. majątek Dźwierzno, usytuowany w północnej części ziemi człuchowskiej, tuż przy granicy Prus Zachodnich z Pomorzem, był w posiadaniu Jakoba von Kleista. Ówcześni mieszkańcy Dźwierzna byli w przeważającej części wyznania ewangelickiego i należeli do parafii ewangelickiej w Świeszynie, w której urzędniczył ksiądz Johann Wittcke.
W owym czasie na terenie majątku Dźwierzno były w użyciu następujące nazwy miejscowe, którymi określano okoliczne jeziora, bagna, lasy etc.:

Darsen - wieś Dźwierzno założona 6 listopada 1374 r. przez wielkiego mistrza Zakonu Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie, Winricha von Kniprode. W owym czasie miejscowości określana była nazwą "Zwyrsno". A oto fragment dokumentu lokacyjnego Dźwierzna: "Wir bruder Wynrich von Knyprode homeister des ordins der brudere des spitals sendte Marien des dutzchen husis von Jerusalem, mit rate unsir metegebitere, vorlyen und gebin Jacob von Dachsdamerow und synes brudirs kindren, und iren allen rechten erben und nachkomelingen, XXVI huben zcu Zwyrsno mit dem see, der Zwyrsno heysit, gelegen bynnen den grenitzen, als sie in bewisit sint von unsren brudren, zcu Culmischem rechte frie erbelich und ewiclich zcu besitzen...".

Das grosse Bruch - owo "wielkie mokradło" rozciąga się między jeziorem Karp a jeziorem Dźwierzno.

Das lange Bruch - mokradło znajdujące się na dnie głębokiej rynny polodowcowej, na wschód od jeziora Karp, otoczone sosnowym lasem. Na terenie samego mokradła rosną pojedyncze, małe lub średniej wielkości sosny i brzozy. Od mokradła do drogi wyłożonej brukiem prowadzi wąski rów, który po drugiej stronie drogi wypełniony jest wodą i łączy się z jeziorem Karp.

Dorfs-See - Jezioro Dźwierzno (lub Dźwierzeńskie), na zachód i tuż przy wsi Dźwierzno. Jezioro posiada dość strome brzegi, które porastają głównie (oprócz brzegu wschodnio-północnego, południowego i południowo-zachodniego) buki. W lesie, przy wschodnim brzegu jeziora, znajduje się zdewastowany cmentarz ewangelicki.

Jezioro Dźwierzno (mapa z 1819 r.)

Jezioro Dźwierzno (mapa z 1819 r.)

Glamken-See - jezioro leżące na południe od jeziora Dźwierzno, nazywane obecnie Jeziorem Głębokim.

Gr. Saben-See - "Jezioro Saben Wielkie" - jedno z dwóch maleńkich jezior ukrytych głęboko w terenie, na północny zachód od Dźwierzna. Jezioro to zwane było przed 1945 r. Gr. Sawe-See.

Grenz-Moor - jak sama nazwa wskazuje, bagno to znajduje się na dawnej granicy ziem Dźwierzna, Świeszyna i Starzna. Grenz-Moor leży bardzo blisko mokradła Weide-Bruch, do którego nawet wlewa swe wody małym strumieniem.

Karpfen-See - jezioro Karp leżące po zachodniej stronie drogi Koczała-Dźwierzno, w głębokiej rynnie polodowcowej.

Kl. Saben-See - "Jezioro Saben Małe" leżące tuż przy jeziorze Gr. Saben-See. Jezioro to stanowi w zasadzie maleńkie oczko wodne, położone w bardzo ładnej, morenowej okolicy. Przed 1945 r. jezioro to nosiło nazwę Kl. Sawe-See.

Lepzin-Bruch - mokradło leżące tuż przy Jeziorze Lipczyńskim (stąd też jego nazwa), przy drodze z dawnego dźwierzeńskiego młyna do Świeszyna. Lepzin-Bruch jest nieco mniejsze od leżącego na zachód od niego mokradła Talgen-Bruch. Mokradło otaczają głównie sosny i małe świerki. Na północnej części mokradła rosną niewielkie drzewa, m.in. brzozy.

Mühle - dźwierzeński młyn leżący tuż przy granicy z ziemią miastecką i dawnej granicy Prus Zachodnich z Pomorzem, na wschód od jeziora Studzieniczno, do którego wpada rzeczka napędzająca niegdyś koło młyńskie. Pierwszy młyn wodny założył tutaj - według Augusta Blankego - pewien Grzembinski, który w 1653 r. był właścicielem Dźwierzna (w wizytacji archidiakonatu kamieńskiego człowiek ten występuje pod nazwiskiem Grzembski: "...sed ea sibi praetendit quidam Nobilis Grzembski, possessor villae Darzno...").

Talgen-Bruch - mokradło, które - podobnie jak i inne wody stojące i otwarte okolic Dźwierzna - usytuowane jest głęboko w terenie. Mokradło to leży na zachód od Jeziora Lipczyńskiego, opodal drogi prowadzącej z Dźwierzna do Miastka. Talgen-Bruch otacza sosnowo-brzozowy las.

Weide-Bruch - mokradło leżące na wschód od Lepzin-Bruch, w pobliżu Jeziora Lipczyńskiego. Weide-Bruch otoczone jest lasem i lepiej od sąsiednich mokradeł (Talgen-Bruch i Lepzin-Bruch) oświetlone. Opodal północno-zachodniego brzegu mokradła, na wzniesieniu, znajdowała się niegdyś cegielnia; tutejsza ziemia zawiera bowiem wiele gliny. Od strony zachodniej wypływa z mokradła strumień, którego wody podążają do Lepzin-Bruch.

Oprócz wyżej wymienionych, podstawowych nazw miejscowych dawnego majątku Dźwierzno, występowały również następujące nazwania poszczególnych partii dźwierzeńskich ziem:
1. Ziemie wykorzystywane na cele rolnicze, które podzielone były na ziemie pańskie i chłopskie: das Herrschaftliche Grand-Feld, das Herrschaftliche Mist-Feld, das Bauer Grand-Feld, das Bauer Mist-Feld, Mist-Land, Grand-Feld.
2. Lasy: Birken, Ellen, Eichen, Eich- i Buch-Holtz.
3. Inne: Heideland, Altes Kirchenland.
W Dźwierznie istniał również nad jeziorem Dźwierzno wodopój. Droga do wodopoju, którą prowadzono bydło, określana słowem "Trift", znajdowała się po lewej stronie drogi prowadzącej z Dźwierzna do Słosinka, tuż za starym cmentarzem, na którym rosną jeszcze dzisiaj wspaniałe, sędziwe drzewa, które przed 1945 r. określane były mianem pomnika przyrody.

Spis treści: