Łękinia - zarys dziejów

Wielki Mistrz Krzyżacki, Winrich von Kniprode, przyznał w dniu 16 listopada 1354 r. Łękinię – jako posiadłość z 16 włókami – Clawsowi Prusen i synom jego brata („...Claws Prusen und sinen bruder-sonen Petir, Cuniken, Mylos, Walther, Meynken, Hankin und ir aller rechten erben und nachkomelingen, XVI huben zcu Lankyn …zcu Culmischem rechte vry erbelichen und ewiclichen zcu bezitzen”) wraz z pozwoleniem wolnego połowu ryb w jeziorze „Lankyn”. Świadczeniem, będącym ekwiwalentem otrzymanych przywilejów, był obowiązek stawiania się w razie wojny z własną bronią, koniem i pozostałym ekwipunkiem (Platendienst). Poza tym, z uwagi na złe warunki glebowe („…und wenne ouch der ackir do-selbins cranck ist …”), uiszczać miano od 1 posiadanej włóki 1 korzec owsa (zob. cały dokument).
W czasie wojny z Polską, w 1411 r., cała wieś, podobnie jak sąsiednie miejscowości (np. Dźwierzno, Słosinko), została całkowicie zniszczona. Co w tym czasie nie uległo zagładzie, to zostało zrujnowane podczas najazdu husytów w 1433 r. oraz w czasie 13-letniej wojny między Zakonem Krzyżackim a Polską (1454–1466). Wygląd Łękini po tych wydarzeniach obrazują słowa: „Nicht eine Spur blieb zurück, kein Hof, kein Flurname”. Nie pozostało więc po Łękini śladu, nawet nie zachowała się żadna nazwa miejscowa.
Ponowne założenie Łękini nastąpiło 2 listopada 1598 r. z inicjatywy człuchowskiego starosty, Stanisława Latalskiego. Sprzedał on Martinowi Koneffke i Andresowi Kumißke „im Newen Dorffe Lancken, zum Königligen Hause Schlochaw gehörigk” 6 włók sołtysich; każdemu po 3 włóki. Łączna kwota, jaką obaj musieli uiszczyć, wynosiła 200 pruskich talarów. Martin Koneffke i Andres Kumißke mieli być sołtysami posiadającymi takie same uprawnienia, jak inni sołtysi tych ziem. Mogli więc zatrzymać dla siebie 3 część dochodu z karczmy i kar sądowych oraz łowić bez żadnych przeszkód w pobliskim jeziorze „Lancken”. Obaj sołtysi zobowiązani byli przeznaczyć 32 włóki na obsadzenie je „mit guten einländischen leuten”, którzy po ośmioletnim zwolnieniu od podatku, mieli płacić Królewskiemu Domowi w Człuchowie 4 pruskie guldeny od każdej posiadanej włóki , oraz w okresie żniw świadczyć 3-dniową pracę szarwarkową. Ksiądz otrzymał 2 włóki ziemi (zob. cały dokument).
Lustracja z 1624 r. podaje, iż wieś posiada 32 włóki; 6 włók należało do dwóch sołtysów, 2 do księdza. Wieś zamieszkiwało wówczas 12 rolników i 2 sołtysów. Rolnicy pracowali na 24 włókach "szarwarkowych" (zob. cały dokument).
Wojna ze Szwecją bardzo silnie odbiła swe piętno na Łękini. Mieszkańcy, którzy przeżyli tę wojnę, poddani zostali władzy właściciela majątku w Grabowie. Od tego czasu istnieli we wsi rolnicy wolni oraz obciążeni przymusową pracą na rzecz majątku.
W 1682 r. istniało we wsi 26 morgów zajętych i 5 włók pustych.
W 1696 r. sporządzony został kontrakt ze wsią Łękinia, który dotyczył obowiązkowych świadczeń mieszkańców (zob. cały dokument).
W 1732 r. starościna człuchowska, Anna Radziwiłł, nadała sołtysowi Adamowi Kanthakowi 15 morgów ziemi przy jeziorze Płociczno (niem. Plötzensee). W 1800 r. jako wiejskiego sołtysa wymienia się Ludwiga Prilla. Przed 1945 r. sołtysie włości należały do rodziny Stolpmann.
Pierwsze wzmianki o karczmie wiejskiej odnajdujemy już w 1620 r. Starosta człuchowski, Weiher, odnotował w swym piśmie, że po śmierci karczmarza Franza Kuracka, który nie pozostawił po sobie żadnego spadkobiercy, gospoda sprzedana została wraz z 18 morgami ziemi Martinowi Hinzowi, synowi koczalskiego młynarza. Martin Hinz uiszczać musiał kwotę wynoszącą 140 guldenów. W 1727 r. administrator Ryk pozostawił karczmarzowi Kanthakowi mokradło nad pieniężnicką rzeką („ein Bruch am Penkuhlschem Fließ”) celem wykarczowania. W 1730 r. starościna zatwierdziła odziedziczenie przez Adama Kanthaka karczmy wiejskiej. W 1733 r. otrzymał Paul Hinz pewną gospodę o bardzo starym zabudowaniu, którą pozostawił poprzedni właściciel, Jakob Hacker (ulatniając się). Paul Hinz został jednak wykwaterowany z tego szynku. W 1828 r. Martin i Lorenz Kanthak (obaj karczmarze) zrezygnowali z prawa wytwarzania napojów, w zamian za zwolnienie ich z rocznego podatku o 5 talarów. Ziemia należąca do karczmy została przypisana na własność Lorenzowi Kanthakowi. Przed 1945 r. istniały we wsi dwie karczmy, zwane Nedderkrug i Real-Schankwirtschaft.
W 1820 r. zorganizowano w Łękini szkołę. Pierwszymi nauczycielami byli panowie Dorau. Udzielali oni swych zajęć jedynie zimą, za co otrzymywali bezpłatne wyżywienie i odzienie (zob. więcej: "Szkoła katolicka w Łękini").
Kilometr na południe od Jeziora Łękińskiego znajduje się jezioro zwane obecnie potocznie "Lis". Jezioro to zostało w 1787 r. spuszczone. Kanał będący ujściem dla wody, zawierał w swoim korycie wystarczającą ilość wody, która umożliwiałaby pracę młyna. Z inicjatywy Adama Hinza postanowiono wybudować w tym miejscu młyn. Na powyższą decyzję wpływ miał także stan młynów znajdujących się w najbliższym sąsiedztwie.
W 1800 r. udzielił rząd koncesji na budowę młyna. Młyn Łękinia (Lankenmühle) został wybudowany za pieniądze gminy, za co młynarz miał mielić ziarno tylko na potrzeby mieszkańców wsi. Za przekroczenie tego nakazu groziła kara wynosząca od 10 do 50 talarów, a także odebranie koncesji. Roczny podatek uiszczany z kasy gminy wynosił 3 talary. Poza tym płacono 1 talara dla młynarza (Schutzgeld) oraz uiszczano zwykłą opłatę od mlewa. Gmina Łękinia zapewniła także młynarzowi wolny wypas 10 sztuk bydła. W wyniku mającej miejsce separacji, prawo wolnego wypasu wygasło. Od tamtego czasu każdy właściciel młyna musiał płacić do kasy komunalnej 4 talary. Ostatni młynarz zwał się Klemmer.
Siedemnaście morgów ziemi osuszonej nad jeziorem Lis, przejęła w posiadanie Łękinia. W 1822 r. koczalski młynarz wysunął roszczenia do niej, o ile graniczy ona z jego posiadłością. Wyrok z 1830 r. nie był dla niego przychylny. Z kolei skarb państwa, który finansował spuszczenie jeziora, przejął na własność odwodnione obszary oraz istniejące nadal jezioro. W 1838 r. gmina Łękinia zakupiła Jezioro Łękińskie i jezioro Lis, uiszczając kwotę 26 i 13 talarów, oraz płacąc podatek roczny wynoszący 3 talary.
Wkrótce, po pogłębieniu rynny polodowcowej, obniżył się poziom wody także nad Jeziorem Łękińskim. Z tego też powodu istnieją do dnia dzisiejszego 2 małe jeziorka, będące pozostałością po dawnym jeziorze „Lanken”.
1 grudnia 1871 r. znajdowało się w Łękini 47 domów mieszkalnych, które zamieszkiwały 364 osoby (196 mężczyzn i 182 kobiety); 268 osób urodziło się w samej Łękini. Wszyscy mieszkańcy byli obywatelami Prus. Katolików naliczono w owym czasie 304, ewangelików zaś 74. Dość sporą liczbę osób pow. 10 lat stanowili analfabeci (64 mieszkańców).
W wyniku separacji przydzielono 32 włoki ziemi 33 osobom. Powstały wówczas wybudowania, między innymi Donnersberg (tłum. Grzmiąca Góra), znajdujące się blisko dawnej granicy z Pomorzem, nad jeziorem Słosinieckim Wielkim. Nazwa „Donnersberg” nawiązywała do wyglądu pobliskich wzniesień, wyżłobionych przez ulewy. W tym czasie Łękinia posiadała własny las o powierzchni 241 morgów, który był wyłączony od mającego miejsce podziału. Lasek ten zwany był „Heidchen” i stał się własnością spółdzielni rolniczej (Bauerngenossenschaftswald). Ostatnim włodarzem gminy Łękinia (przed 1945 r.) był Theodor Mischnick.
Po 1945 r. miejscowość otrzymała nazwę Łękinia i należy obecnie do gminy Koczała. Liczba mieszkańców w 1994 r.: 205 osób.

Materiały źródłowe:

Blanke A.: Aus vergangenen Tagen des Kreises Schlochau. Geschichte der Ortschaften. Schlochau 1936.
Brunner E.: Schlochau. Entstehung und Entwicklung einer Verwaltungs- und Wirtschaftseinheit im deutschen Osten. Leipzig 1939.
Gemeinden und Gutsbezirke der Provinz Preussen und ihre Bevölkerung. Nach den Urmaterialien der allgemeinen Volkszählung vom 1. December 1871. Berlin 1874.
Hoszowski S.: Lustracja województw Prus Królewskich 1624. Gdańsk 1967.
Panske P.: Documenta capitaneatus Slochoviensis (1471-1770), Toruń 1935.
Panske P.: Handfesten der Komturei Schlochau 1323-1466. Quellen und Darstellungen zur Geschichte Westpreussens. Danzig 1921.
Vollack M., Lemke H.: Der Kreis Schlochau. Kiel 1974.

Warto obejrzeć:

Akwarele z Łękini

Twoje uwagi

Powrót